Autorem eseju „O nagrodach" jest emerytowany (ale nadal w biegu) profesor ((nauki ścisłe !) Koledżu Conestoga w Waterloo w Kanadzie – Jerzy Bulik. Człowiek czynu, społecznie zaangażowany, płetwonurek, od roku 1959 przewodniczący federacji polskich klubów płetwonurków (KTPodw. ZG PTTK). Przyjaźnimy się od 1957 roku. Posiada zainteresowania wszechstronne – otrzymuję od Niego liczne eseje. Wywołują u mnie różnorakie skojarzenia. SSI to witryna dla inteligentów, a więc właściwe miejsce aby ten esej zamieścić. Zwróćcie uwagę – czym się różni myśl ludzka od bezdusznej „Sztucznej Inteligencji”.

Przesyłam Ci moje kolejne „Rozmyślania przy goleniu” (RPG). Jego pierwsza część to moje myśli na tytułowy temat, a druga – tekst wyprodukowany przez „Sztuczną Inteligencję”.

Jak zwykle chcę się tymi rozważaniami podzielić. Nie czuj się zobowiązany do tego, aby wypowiadać się w tej kwestii. To nie ma być „jeszcze jedna rzecz do załatwienia”, która ma Cię obciążyć. Moją intencją jest, aby to, co Ci przesyłam, zwróciło Twoją i Czytelników SSI uwagę na sprawę lub skłoniło do zastanowienia się nad nią i w rezultacie dostarczyło czytającym trochę przyjemności myślenia.

O nagrodach
Nagroda przyznawana jest zwykle za dokonania ponadprzeciętne, przekraczające oczekiwania. Jest to instytucja młodsza niż kara, gdyż tej doświadczyli pierwsi rodzice już w raju, a nagroda ze strony Boga spotkała dopiero Abrahama, któremu za jego bezgraniczne zaufanie tenże
obiecał: „Spójrz na niebo i policz gwiazdy, jeśli zdołasz je policzyć. Tak liczne będzie twoje potomstwo.”
W tym przykładzie widać, że ta sama osoba, która ma prawo karania ma też prawo nagradzania. Tak było w czasach biblijnych i tak przeszło to przez wieki aż do współczesności. Nie dotyczy to jednak instytucji; sądy, które powołane są do karania nie mają prawa do nagradzania. Przywilej ten mają takie „ciała” jak np. zarządy, komisje, komitety, kapituły, fundacje itp.
Nagroda może mieć bardzo wiele form: pochwała ustna, pisemna (dyplom); może mieć składnik w postaci fizycznej jak medal, krzyż, order, może mieć składnik w formie korzyści materialnej jak pewna suma pieniędzy albo „przedmiot” jak samochód, jacht czy dom.
Nagrodę może otrzymać osoba fizyczna lub organizacja albo instytucja. Np. pokojową nagrodę Nobla w roku 2020 przyznana została organizacji World Food Program.
Osoba fizyczna może otrzymać nagrodę za życia lub pośmiertnie. Niektóre nagrody dawane są wyłącznie za życia; tak jest np. w przypadku nagrody Nobla. Los jednak płata figle i w paru przypadkach Nobel został przyznany osobie dopiero co zmarłej – o czym Komitet Noblowski w momencie podejmowania decyzji nie wiedział, Tak było np. w roku 2011z nagrodą w dziedzinie fizjologii – medycyny, którą otrzymał Ralph Marvin Stinman w 3 dni po jego śmierci, Jednak ze względu na to, że nagroda przyznana została w dobrej wierze (bez wiedzy o jego zgonie) została utrzymana w mocy.

.
Osoba nagrodzona może odmówić przyjęcia nagrody. Francuski filozof i pisarz Jean-Paul Sartre odmówił przyjęcia literackiej nagrody Nobla w roku 1964, aby, jak to sam wyjaśnił, nie dopuścić do tego, „by został przekształcony w instytucję”. Kilku polskich profesorów odmówiło przyjęcia nominacji profesorskiej z rąk prezydenta Andrzeja Dudy, jako człowieka, który ich zdaniem, łamał konstytucję i demontował w Polsce demokrację (prof. Marcin Matczak, Uniwersytet Warszawski, 2021; prof. Maciej Grzywacz, Akademia Muzyczna w Gdańsku, 2023; prof. Jacek Barcik, Uniwersytet Śląski, 2023, prof. Piotr Gronek, AWF Poznań, 2024).

.
Nagroda, podobnie jak kara, to bardzo ważny element stosunków międzyludzkich na każdym poziomie, poczynając od rodziny, a kończąc na wielkich społecznościach jak naród. Jest to narzędzie, które pokazuje jakie postawy i działania są preferowane przez „nagrodo-dawcę” niezależnie od tego, czy jest to pojedynczy człowiek, czy instytucja.
Nagroda może wywoływać cały wachlarz reakcji u ludzi czy społeczności, którzy - które są świadkami jej przyznania. Dobrze jest, gdy „obserwatorzy” aprobują nagrodę – solidaryzują się z decyzją o niej, podjętą przez jakiegoś człowieka lub ciało. Jeżeli jest odwrotnie, jeżeli nagroda wywołuje sprzeciw i oburzenie, to jest to ważny sygnał mówiący o rozdźwięku czy nawet konflikcie (przynajmniej dotyczącym mechanizmu i kryteriów oceny) pomiędzy decydentami nagrody i ludźmi, którzy na nią patrzą.

.
Reakcja osoby nagrodzonej. Jeżeli przyjmuje ona ją z pokorą, jeżeli docenia wkład innych osób, które przyczyniły się do niej, ale były gdzieś „w tle”, jeżeli odnosi się z szacunkiem do osób, które wraz z nią kandydowały do nagrody, to potwierdza, że została nagrodzona słusznie. Jeżeli natomiast przyjmuje ją z poczuciem wyższości i „lepszości”, jeżeli przejawia brak uznania dla osób współ-konkurentów, jeżeli otrzymanie nagrody oddala ją od ludzi, to znaczy, że nie jest jej godna. Dobrze, że istnieje instytucja nagrody. Dzięki niej możemy wyrazić szacunek, uznanie i wdzięczność tym, którzy na nią zasługują.

Jerzy Bulik
………………………………………………………..
Polecenie dane Sztucznej Inteligencji:

.
Instytucja nagrody jest jednym z najstarszych i najbardziej uniwersalnych mechanizmów regulujących życie społeczne. Jej sens wykracza daleko poza prosty gest wyróżnienia: nagroda porządkuje wartości, wzmacnia normy, buduje wspólnotę i kształtuje wyobrażenia o tym, co w danej kulturze uznaje się za godne naśladowania. Współcześnie nagrody – od szkolnych dyplomów po Nobla – tworzą złożony system symbolicznej ekonomii, w której prestiż, uznanie i status stają się równie ważne jak materialne korzyści.

.
Funkcje społeczne nagrody. Nagroda pełni kilka równoległych ról, które wzajemnie się wzmacniają.
• Ustanawianie norm — nagradzając określone zachowania, instytucje wskazują, co jest pożądane: od odwagi i altruizmu po innowacyjność czy doskonałość naukową.
• Motywacja — nagroda działa jako bodziec, który zachęca do wysiłku, rywalizacji lub twórczości.
• Legitymizacja autorytetu — organizacja przyznająca nagrody zyskuje wpływ na to, jak społeczeństwo hierarchizuje wartości.
• Budowanie wspólnoty — uroczystości wręczenia nagród tworzą rytuały, które wzmacniają poczucie przynależności i ciągłości tradycji.
W tym sensie nagroda nie jest tylko wyróżnieniem jednostki, lecz narzędziem kształtowania całego porządku symbolicznego.

.Każda nagroda jest formą selekcji. Spośród wielu działań wybiera się jedno, które zostaje uznane za szczególnie wartościowe. Ten akt wyboru ma konsekwencje:
• tworzy kanon — nagrodzone dzieła, odkrycia czy postawy stają się punktami odniesienia;
• buduje pamięć zbiorową — nagroda utrwala w historii to, co mogłoby zostać zapomniane;
• nadaje sens przeszłości — wyróżnienie często interpretuje wydarzenia, nadając im określoną narrację (np. Pokojowa Nagroda Nobla jako komentarz do globalnych
konfliktów).

W ten sposób nagrody stają się narzędziem nie tylko oceny teraźniejszości, lecz także konstruowania przyszłych wyobrażeń o świecie.

.
Ambiwalencje i paradoksy nagradzania.
Instytucja nagrody, choć powszechnie akceptowana, niesie ze sobą napięcia.
• Subiektywność wyboru — nawet najbardziej prestiżowe nagrody są wynikiem decyzji ludzi, a więc podlegają sporom, polityce i ograniczeniom epoki.
• Rywalizacja zamiast współpracy — nagrody mogą wzmacniać konkurencję kosztem solidarności, szczególnie w środowiskach naukowych czy artystycznych.
• Presja i instrumentalizacja — zdobywanie nagród bywa celem samym w sobie, co prowadzi do konformizmu lub kalkulacji zamiast autentycznej twórczości.
• Wykluczenia — nagrody często odzwierciedlają struktury władzy, przez co pewne grupy są systematycznie pomijane.
Te paradoksy nie unieważniają sensu nagród, ale przypominają, że są one konstruktem społecznym, a nie obiektywną miarą wartości.

.
Nagroda w świecie współczesnym
W epoce mediów społecznościowych i globalnej komunikacji nagrody zyskały nowy wymiar.
Stały się:
• elementem marki osobistej,

• narzędziem dyplomacji i soft power,
• mechanizmem budowania narracji medialnych,
• sposobem na legitymizację działań politycznych lub społecznych.
Jednocześnie rośnie znaczenie nagród obywatelskich, lokalnych i oddolnych, które często lepiej odzwierciedlają różnorodność współczesnych społeczeństw niż wielkie instytucje.

.
Znaczenie nagrody dla jednostki
Z perspektywy osoby nagrodzonej wyróżnienie może pełnić kilka funkcji:
• symbolicznego potwierdzenia wartości pracy,
• wzmocnienia tożsamości i poczucia sensu,
• otwarcia nowych możliwości zawodowych,
• zwiększenia odpowiedzialności i oczekiwań społecznych.
Nagroda jest więc zarówno zaszczytem, jak i zobowiązaniem — sygnałem, że dana osoba staje się reprezentantem określonych wartości.

.
Podsumowanie
Instytucja nagrody jest jednym z kluczowych narzędzi organizowania życia społecznego. Wyznacza normy, motywuje, buduje pamięć i hierarchie, a jednocześnie ujawnia napięcia między obiektywizmem a subiektywnością, między uznaniem a polityką, między indywidualnym wysiłkiem a społeczną konstrukcją wartości. Właśnie ta wielowymiarowość sprawia, że nagrody pozostają nie tylko wyróżnieniem, lecz także ważnym elementem kultury i
mechanizmem, dzięki któremu społeczeństwa opowiadają sobie, co jest dla nich naprawdę ważne.
………………………………………………………

Nagroda ważny instrument w wychowaniu, polityce społecznej
jak otrzymanie nagrody wpływa na nas kompleks wyższości pokora zobowiązanie do większej pracy